X
تبلیغات
رایتل
سه‌شنبه 22 بهمن 1387 ساعت 10:37 ق.ظ

؛...عده زیادی از شرکت کنندگان گفته اند که برنامه های مذهبی را نشر کنید و اکثرا" هم گفته بودند که به رادیو بی بی سی، آزادی و صدای آمریکا گوش می دهند تا رادیوی محلی-...

 

نکات بالا را در وبلاگ زندگی در بامیان خواندم. نمی دانم نظر سنجی در کجا و از طرف کی انجام شده است . نمی دانم مردم به چه سوالاتی باید پاسخ می دادند. اما اگر سوال این بوده باشد که ایا شما دوست دارید رادیوی .... برنامه های مذهبی بیشتر نشر کند؟ ( به فرض اینکه سوال این طوری بوده باشد و اصلن مطلب وبلاگ زندگی در بامیان بهانه ی برای نشر این یادداشت است)  یک مشکل بسیار جدی دران وجود دارد که البته خاص ان نظر سنجی هم نیست. این یک مشکل بسیار عمده در بسیاری از تحقیقات رایج خصوصن از طرف غربی ها در جوامع مسلمان است. و ان مشکل در شکل و نحوه سوال تحقیق قرار دارد.


این سوال که ما برویم از یک مسلمان بپرسیم که دوست دارید برنامه ی مذهبی را بشنوید، کاملا غلط است. به این دلیل که : جواب سوال ، با در نظرداشت اینکه شخص پاسخ دهنده مذهبی است، از پیش مشخص است و ان اری است. بنابراین تحقیق کننده اصلن نتوانسته است به دریافت اندیشه و یا باور اصلی مردم و یا درجه مذهبی بودن مردم دست یابد. و دوم اینکه ، گیریم که پاسخ دهنده ادم زیاد پابند اصول مذهبی هم نباشد ، و در دل اصلن طرفدار برنامه های مذهبی نباشد ، واکنش متعارف برخواسته از سیستم توقع اجتماعی هم او را وا می دارد که به ان سوال اری بگوید. و یا اینکه تعداد زیادی از روی ریا و تظاهر به مسلمانی نیز به سوال پاسخ مثبت می دهند. تناقضی که در یافته های این نظر سنجی اشکار شده است هم دال بر همین مدعاست. درتعداد زیادی از پاسخ دهندگان خواستار برنامه های مذهبی بودند به صدای امریکا ، رادیو بی بی سی و رادیو ازادی گوش می دهند که هیچ کدام هیچ برنامه ای مذهبی ندارند.  این زمینه ها را قبلن باید بشناسیم و بعد سوال درست تری و بیشتر غیر مستقیم تری را برای در یافتن نتیجه مطلوب طرح کنیم.

 

من این مشکل را در تحقیقات اسلامی در اسیای میانه متوجه شدم. اسلام در اسیای میانه خیلی متفاوت تر از اسلام در کشورهای خاور میانه و قسمت های از جنوب اسیا و افغانستان است. در اسیای میانه شاید بیشتر از 80 درصد مسلمانان نماز نمی خوانند. نمی خوانند که چی اصلن بلد نیستند. اما همه خود را مسلمان می خوانند. انها روابط جنسی به اصطلاح غیر مشروع دارند و این اصلن برایشان مساله نیست. شراب هم در اماکین عمومی و هم در خانه ها شان می نوشند. ازین رو ، تعدادی که نو وارد تحقیقات اسلامی دراسیای میانه می شوند سوال اول شان این است که ایا این مردم واقعن مسلمان اند؟ انوقت سوالی ترتیب می دهند به این شرح:

 

ایا شما خود را مسلمان می دانید؟

الف: اری

ب: نه

2. اگر شما خود را مسلمان می دانید، ایا نماز می خوانید؟

     الف: اری

     ب: نه

 

80 % پاسخ دهندگان می گویند اری ، الحمد الله. اما سوال دوم برای پاسخ دهندگان گیج کننده است. گرچند تعداد زیادی به این سوال جواب نمی دهند اما خود این سوال به شکلی طرح شده است که پاسخ دهنده را مجبور به دورغ گویی می کند. چون سوال دوم به فرض اینکه پاسخ دهنده بخواهد صادقانه جواب دهد و بگوید نه ، این مساله را پیش می اندازد که خوب شما چگونه مسلمانید که نماز نمی خوانید؟ درین وضعیت پاسخ دهنده احساس فشار می کند و این بر نتیجه تحقیق تاثیر بسیار منفی دارد.

 

برای اینکه به نتیجه بهتری برسیم بهتر است شکل سوال ها را تغییر دهیم. به این معنا اگر ما می خواهیم نظر مردم را در باره نشر برنامه های مذهبی بدانیم ، باید سوالی را که در اول این نوشته مطرح شد به شکل دیگری طرح کنیم. یکی از روش ها این است که بپرسیم:

 

در  نشرات رادیو به نظر شما باید روی کدام برنامه ها توجه بیشتری صورت گیرد؟

الف: برنامه صحی

ب: برنامه ادبی

پ: برنامه سیاسی

ت: برنامه مذهبی

ث: برنامه اطفال

ج: برنامه تفریحی و موسیقی

 

و .... به همین شکل. و اگر بخواهیم سوال ما را در مورد اینکه چه تعداد از مردم در اسیای میانه نماز می خوانند اصلاح کنیم باید ان را به این شکل طرح کنیم:

 

 

)اگر شرکت کنندگان در تحقیق  مسلمان باشند) ، اغلب چه وقت ها و چند بار در وقت نماز می خوانید؟

الف: روز پنج بار

ب: کمتر از پنج بار در روز

پ: گاهگاهی در طول هفته

ت: هفته یک بار

ث: تنها در مراسم مذهبی بزرگ

ج: به ندرت در طول سال

چ: هیچ گاه

 

از سوالات بالا یک مشکل عمده رفع شده است. و ان عامل فشار است. پاسخ دهنده حد اقل گزینه هفته یک بار و یا تنها در مراسم مذهبی و یا هیچ گاه را ممکن دانسته است. ازین روی براحتی می تواند جواب دقیق تری را بدهد بدون اینکه هویت دینی او زیر سوال رفته باشد.

 

تحقیقات غیر حرفوی همیشه به نتایج نادرست منتهی می شود و نتایج نادرست اغلب به طرح پالیسی های زیانبار در جوامع ما منتج شده اند. در چندین تحقیقی که این بعدی ها در افغانستان نشر شده اند تناقضات وسیعی وجود دارد که ادم را به درست و حرفوی بودن سوالهای تحقیق به شک می اندازد. اینهارا نوشتم برای اینکه تعداد از دوستان ما که کمتر با اصول تحقیق اشنایند – خصوصن طرح پرسشنامه بصورت حرفوی- متوجه باریکی های این کار باشند.

del.icio.us  digg  newsvine  furl  Y!  smarking  segnalo